ธาตุฟอสฟอรัส

        ฟอสฟอรัสเป็นอโลหะอยู่ในหมู่ที่ VA หมู่เดียวกับธาตุไนโตรเจนในธรรมชาติไม่พบฟอสฟอรัสในรูปของธาตุอิสระแต่จะพบในรูปของสารประกอบฟอสเฟตที่สำคัญได้แก่หินฟอสเฟต หรือแคลเซียมฟอสเฟ(Ca2(PO4) 2) ฟลูออไรอะปาไทต์ (Ca5F(PO4) 3) นอกจากนี้ยังพบฟอสฟอรัสในไข่แดง กระดูก ฟัน สมองเส้นประสาทของคนและสัตว์ฟอสฟอรัสสามารถเตรียมได้จาก Ca3(PO4) 2 โดยใช้ Ca3(PO4) 2 ทำปฏิกิริยากับคาร์บอนในรูปถ่านโค๊ก และซิลิคอนไดออกไซด์ (SiO2) ในเตาไฟฟ้า

2Ca(PO4) 2 + 6SiO2 + 10C -----> P4 + 6CaSiO3 + 10CO         P4 ที่ได้เป็นฟอสฟอรัสขาว

1. ฟอสฟอรัสขาวหรือฟอสฟอรัสเหลือง

2. ฟอสฟอรัสแดง

3. ฟอสฟอรัสดำ

ฟอสฟอรัสขาวหรือฟอสฟอรัสเหลือง โมเลกุลของฟอสฟอรัสขาวประกอบด้วยฟอสฟอรัส

4 อะตอม มีสูตรโมเลกุล P4

สมบัติของฟอสฟอรัสขาว

1. เป็นของแข็งสีขาวหรือเหลือง ว่องไวในการเกิดปฏิกิรยามาก

2. มีจุดหลอมเหลว 44 C

3. มีความหนาแน่น 1.82 g/cm3

4. ไม่นำไฟฟ้า

5. ไม่ละลายน้ำ ละลายได้ในคาร์บอนไดซัลไฟด(CS2)

หรือตัวทำละลายอื่นที่โมเลกุลไม่มีขั้ว เช่น CCI4

6. ลุกไหม้ในอากาศได้เองที่อุณหภูมิ 35 C จึงต้องเก็บไว้ในน้ำไม่ให้สัมผัสกับ O2

7. มีกลิ่นคล้ายกระเทียมเป็นพิษ ถ้าหายใจเข้าไปจะเป็นโรคขากรรไกรผุ

8. ต้มกับสารละลาย NaOH หรือ KOH ได้ PH3

ฟอสฟอรัสแดง โมเลกุลมีโครงสร้างเป็นสายยาวคล้ายลูกโซ่ เป็นพอลิเมอร์ของ P4

สมบัติของฟอสฟอรัสแดง

1. เป็นของแข็งสีแดง เป็นรูปที่เสถียรกว่าฟอสฟอรัสขาว

2. มีจุดหลอมเหลว 590 C ที่ 43 บรรยากาศ

3. มีความหนาแน่น 2.34 g/cm3

4. ไม่นำไฟฟ้า

5. ไม่ละลายในน้ำและ CS2

6. ลุกไหม้ในอากาศที่อุณหภูมิ 250 C

ฟอสฟอรัสดำ  มีโครงสร้างแบบโครงร่างตาข่าย มีสมบัติดังนี้

1. เป็นของแข็งสีดำ

2. มีจุดหลอมเหลว 610 C

3. มีความหนาแน่น 2.699 g/cm3

4. เสถียรกว่าฟอสฟอรัสแดง และติดไฟยาก

5. นำไฟฟ้าได้เล็กน้อยเมื่ออุณหภูมิสูงขึ้นจะนำไฟฟ้าได้ดีขึ้น

 

ประโยชน์  ฟอสฟอรัสแดงใช้ในอุตสาหกรรมทำไม้ขีดไฟ ธูป ประทัด ระเบิดเพลิง หมอกควัน ใช้เตรียม P2O5 เพื่อใช้เป็นสารตั้งต้นในการเตรียมกรดฟอสฟอริก (H3PO4) ฟอสฟอรัสในรูปฟอสเฟตช่วยทำหน้าที่ ควบคุมความเป็นกรด - เบสในเลือดและของเหลวในร่างกายของสิ่งมีชีวิตใช้ทำปุ๋ยซุปเปอร์ฟอสเฟต Ca(H2PO4) 2 ใช้ทำสารฆ่าแมลงพวกออแกโน-ฟอสเฟต ซึ่งสลายตัวได้ง่าย ใช้ผสมในผงซักฟอกเพื่อช่วยกำจัดไอออนในน้ำกระด้าง ช่วยปรับสภาพความเป็นเบสของน้ำเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการซักล้างและยังช่วยจับกับสิ่งสกปรกอื่นไม่ให้กลับไปจับกับเสื้อผ้าได้อีก